jeden


jeden
+ jedna, jedno jedni, odm. jak przym.
1. «liczebnik główny oznaczający liczbę 1»

Jeden kandydat.

Jeden grosz.

Jedna sztuka.

Rękawiczki z jednym palcem.

∆ Jedna druga, jedna trzecia, jedna dziesiąta «połowa, trzecia, dziesiąta część czegoś»
◊ Jeden, dwa… «przybliżona niewielka liczba; kilka»
◊ Jednym ciągiem «bez przerwy»
◊ Jednym tchem «nie przerywając, bardzo prędko; wszystko naraz»
◊ Jednym słowem «wyrażenie znaczące, że to, co nastąpi, jest streszczeniem lub wnioskiem wypływającym z tego, o czym była mowa poprzednio»
◊ Za jednym zamachem, jednym zamachem, od jednego zamachu «od razu (nie stopniowo)»
◊ Za jednym zachodem «przy okazji załatwiania jakiejś innej sprawy, jednocześnie»
◊ Być gdzieś jedną nogą «śpieszyć się dokądś, wpaść dokądś na zbyt krótko»
◊ Być jedną nogą w grobie, na tamtym świecie «być bliskim śmierci»
◊ Pobiec, skoczyć itp. na jednej nodze «pójść gdzieś, załatwić coś bardzo prędko»
◊ Postawić, rzucić coś (wszystko) na jedną kartę «zdecydować się na ryzykowne a rozstrzygające posunięcie»
◊ Słuchać jednym uchem «słuchać nieuważnie»
□ Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego.
□ Siła złego na jednego.
2. «pierwszy, rozpoczynający ciąg, serię, kolejność, wyróżniony na ich tle dla rozpoczęcia serii»

Jedno, drugie, trzecie uderzenie zegara.

Jedno się kończy, drugie zaczyna.

◊ Jeden drugiego, jeden drugiemu itp. «wzajemnie»
◊ Jeden po drugim, jeden za drugim «kolejno, następując po sobie»
◊ Jeden przez drugiego, jeden przed drugim «tłumnie, wszyscy naraz nie przestrzegając kolejności, porządku»
◊ Jeden w drugiego «taki sam, ściśle odpowiadający czemuś»
◊ Jeden (i) drugi… «ciąg, szereg obejmujący niewielką, przybliżoną liczbę składników; dwa lub więcej»
◊ Jeden… drugi (inny)… «zespół wyrazów łączący zdania lub ich części z uwydatnieniem zwykle ich przeciwstawienia, kontrastu, odmiennego ujęcia treści»

Jedni chwalili, drudzy ganili.

◊ Z jednej strony… z drugiej strony… «pod jednym względem… pod innym względem»
3. «sam, jedyny; samotny; ten tylko»

Jeden jedyny.

Sam jeden został.

◊ W jednej koszuli, w jednej sukni itp. «tylko w koszuli, tylko w sukni»
4. «jednolity, tworzący całość»

Podwórko było jedną kałużą.

Być jednym kłębkiem nerwów.

◊ Jak jeden, jak jeden człowiek, jak jeden mąż «jednakowo, wspólnie, zgodnie; wszyscy naraz»
5. «ten sam, taki sam, wspólny»

Jeden los nas czeka.

Jeść z jednej miski.

◊ Pod jednym dachem «we wspólnym domu, pomieszczeniu»
◊ Na jedno kopyto «taki sam, jednakowy»
◊ Z jednej gliny (ulepieni) «mający podobny charakter, usposobienie, sposób postępowania»
◊ Być z kimś jednego zdania «mieć ten sam pogląd, być jednomyślnym z kimś w jakiejś sprawie»
◊ Wszystko jedno «bez różnicy, obojętnie»
6. «pewien, bliżej nie określony»

Jednego dnia.

Jeden pan.

7. «wyraz wzmacniający wyrażenie obelżywe lub uszczypliwe»

Łobuzie jeden!

jeden w użyciu rzecz., pot. «kieliszek wódki»

Jeden głębszy.

Pójść na jednego.

jeden, jedna w użyciu rzecz. pot. «ktoś»

Jeden taki.

◊ Jeden z drugim «lekceważąco o zbiorowisku ludzkim, o poszczególnych w nim jednostkach»
◊ Co to za jeden? «kto to?»
◊ Co jeden to… «każdy następny to…»
jedno w użyciu rzecz.
1. «jedna rzecz, tylko to»

Jedno z dwojga.

Jednego jej brakowało: zdrowia.

2. «całość»

Łączyć się, zlewać się w jedno.

3. «coś jednakowego; to samo»

Ja i ojczyzna to jedno. (Mickiewicz)

◊ Jedno w kółko «to samo wciąż»
pot. Na jedno wychodzi «daje ten sam wynik, do tego samego się sprowadza»

Słownik języka polskiego . 2013.

  • jeden ... — jeden …   Deutsch Wörterbuch

  • jeden — jeden …   Deutsch Wörterbuch

  • jeden — I {{/stl 13}}{{stl 8}}licz. odm. jak przym. IIIb, M. ż jedna, n jedno {{/stl 8}}{{stl 7}} najmniejsza z liczb naturalnych; jedność, jednostka : {{/stl 7}}{{stl 10}}Jeden człowiek, pies, wóz. Jedna kobieta, owca, sukienka. Jedno dziecko, okno.… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • jeden — I. 1. Za jednym zachodem «przy okazji załatwienia jakiejś innej sprawy, jednocześnie z czymś»: – Chciałbym napisać grubą książkę, więc musiałbym po Węgrzech podróżować ze trzy miesiące. (...) Przelot Air India do Pragi byłby najprostszy. Jeżeli… …   Słownik frazeologiczny

  • jeden — Porcja alkoholu lub napój alkoholowy, zwłaszcza mocny Eng. A drink of liquor, especially potent …   Słownik Polskiego slangu

  • jeden diabeł — {{/stl 13}}{{stl 7}} o czymś takim samym lub bardzo podobnym uważanym za złe, niekorzystne : {{/stl 7}}{{stl 10}}Wszystkie te kredyty to jeden diabeł. Nie idę głosować. Wszystkie te partie to jeden diabeł. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • jeden jedyny — {{/stl 13}}{{stl 7}} absolutnie jedyny, nie ma (nie było lub nie będzie) drugiego takiego : {{/stl 7}}{{stl 10}}Jeden jedyny brat mi pomógł. Jeden jedyny raz byłem nad morzem. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • jeden po drugim — {{/stl 13}}{{stl 8}}przysł. {{/stl 8}}{{stl 7}} kolejno, w kolejności : {{/stl 7}}{{stl 10}}Wchodzić na pokład statku jeden po drugim. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • jeden przez drugiego — {{/stl 13}}{{stl 8}}przysł. {{/stl 8}}{{stl 7}} wszyscy naraz, nie zaprzątając sobie głowy innymi, nie troszcząc się o innych : {{/stl 7}}{{stl 10}}Pchali się jeden przez drugiego, chcąc zająć lepsze miejsce. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • jeden za drugim — {{/stl 13}}{{stl 8}}przysł. {{/stl 8}}{{stl 7}} kolejno, w kolejności : {{/stl 7}}{{stl 10}}Wychodzili z kina jeden za drugim. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień