pan


pan
m IV, DB. -a, CMs. -u, W. \pannie; lm M. -owie, DB. -ów
1. «mężczyzna; często także o mężczyźnie eleganckim, wykształconym»

Starszy pan.

Eleganccy panowie.

Pan w średnim wieku.

Przyszedł jakiś pan.

2. «forma grzecznościowa używana przy zwracaniu się do mężczyzny, z którym się nie pozostaje w stosunkach rodzinnych, zażyłych, poufałych (zwykle przy imieniu, nazwisku, tytule naukowym, urzędowym czy zawodowym)»

Pan Kowalski.

Pan Stanisław.

Proszę pana.

Drogi panie.

Panie profesorze, panie dyrektorze, panie inżynierze.

Pan doktor przyszedł.

◊ do zn. 1 i 2. Pan młody «mężczyzna w dniu swego ślubu»
◊ Być z kimś za pan brat «być z kimś w zażyłych, poufałych stosunkach»
◊ Mówić komuś pan, przez pan, per pan; być z kimś na pan «używać oficjalnej, grzecznościowej formy pan przy zwracaniu się do kogoś»
gw. miejska Pan władza «milicjant, policjant»
przestarz. Wielmożny pan, jaśnie wielmożny pan «dawny sposób tytułowania osób wyżej stojących w hierarchii społecznej; dziś czasami używane w korespondencji przed nazwiskiem adresata (skrótowo: WPan albo WP)»
3. «ten, kto ma władzę nad kimś albo nad czymś; władca»

Srogi ojciec był panem całej rodziny.

Zwycięski wódz został panem miasta.

Pies obwąchiwał swego pana.

hist. Najjaśniejszy pan, miłościwy pan «nakazany etykietą sposób tytułowania władcy państwa: króla, księcia, cesarza»
∆ Pan lenny, pan feudalny «w epoce feudalnej: arystokrata należący do warstwy panującej; feudał»
◊ Być panem sytuacji, położenia, chwili itp. «być osobą, od której coś w danej chwili zależy; panować nad sytuacją»
◊ Być panem życia i śmierci «mieć nad kimś nieograniczoną władzę»
◊ Być panem siebie, panem swej woli a) «być opanowanym, umieć się opanować» b) «mieć niezależność osobistą i materialną, postępować zgodnie ze swą wolą»
◊ Być panem u siebie «nie podlegać w miejscu swej pracy, swego działania niczyim rozkazom, rozporządzeniom»
□ Serce nie sługa, nie zna, co to pany.
4. «bogacz, dawniej także posiadacz majątku ziemskiego, w Polsce przedrozbiorowej: możnowładca, magnat, arystokrata»

Panowie litewscy.

Wielcy panowie.

Przywileje panów feudalnych.

przestarz. Pan w każdym calu, pan całą gębą, pan z panów «o kimś mającym wszystkie typowe cechy pana, pochodzącym z arystokratycznej rodziny»
◊ Znaj pana «zwrot, którym ofiarodawca, dobroczyńca podkreśla swą wspaniałomyślność»
□ Poznać pana po cholewach.
□ Ten pan zdaniem moim, kto przestał na swoim.
5. Pan blm
podn. «w religiach monoteistycznych: Bóg pojmowany jako stwórca świata»
6. uczn. «nauczyciel»

Pan od historii, od polskiego.

Nasz pan jest bardzo wymagający.

7. przestarz. «mężczyzna stojący na czele domu, rodziny, gospodarstwa (pracodawca w stosunku do pomocy domowej)»
dziś żywe w wyrażeniu: Pan domu «gospodarz, osoba reprezentująca rodzinę, domowników, szczególnie wobec gości»
□ Jaki pan, taki kram.
□ Kazał pan, musiał sam.
□ Pan każe, sługa musi.

Słownik języka polskiego . 2013.

  • pan-eu — pan eu·ro·pa; …   English syllables

  • pan — pan·a·ce; pan·a·cea; pan·a·ce·an; pan·a·chage; pan·a·chure; pan·agglutinability; pan·agglutinable; pan·agglutination; pan·a·mint; pan·a·ri·ti·um; pan·arteritis; pan·arthritis; pan·a·ry; pan·a·tela; pan·ath·e·naea; pan·ath·e·na·ic;… …   English syllables

  • Pan Am — Pan American World Airways Pour les articles homonymes, voir Pan. AITA PA …   Wikipédia en Français

  • Pan Am — Saltar a navegación, búsqueda Pan American World Airways …   Wikipedia Español

  • pan — (Del lat. panis). 1. m. Porción de masa de harina, por lo común de trigo, y agua que se cuece en un horno y sirve de alimento. 2. Masa muy sobada y delicada, dispuesta con manteca o aceite, que se usa para pasteles y empanadas. 3. Masa de otras… …   Diccionario de la lengua española

  • pan — 1. (pan) s. m. 1°   Partie considérable d un vêtement, robe, manteau, habit. •   D un des pans de sa robe il couvre son visage, à son mauvais destin en aveugle obéit, CORN. Pomp. II, 2. •   De ses bras elle se dérobe, Lui laissant un pan de sa… …   Dictionnaire de la Langue Française d'Émile Littré

  • pan — sustantivo masculino 1. (no contable) Masa de harina y agua fermentada con levadura y cocida al horno: En ese horno hacen un pan buenísimo. pan tostado. pan ácimo (no contable) Pan hecho sin levadura. pan de molde (no contable) Pan de forma… …   Diccionario Salamanca de la Lengua Española

  • PAN — steht für: Pan (Mythologie), einen griechischen Hirtengott Pan (Mond), einen Saturnmond Pan (Newsreader), einen Newsreader Pan (Zeitschrift), eine Berliner Kunst und Literaturzeitschrift. Schimpansen (wissenschaftliche Gattungsbezeichnung Pan),… …   Deutsch Wikipedia

  • Pan — steht für: Pan (Mythologie), ein griechischer Hirtengott Pan (Mond), ein Saturnmond Pan Tau, Hauptfigur einer Kinderserie Pan, ein fiktiver Charakter aus der Animeserie Dragonball GT Pan (Einheit), einem alten französischen Längenmaß Pan… …   Deutsch Wikipedia

  • pan — pan, como un pan expr. atractivo, guapo. ❙ «...y además que la mía [...] por muy tío que fuese, aunque tuviese unas pelotas como sandías de gordas, estaba como un pan...» Ramón Ayerra, Los ratones colorados. 2. del pan pringado expr. que se cree… …   Diccionario del Argot "El Sohez"

  • Pan — /pan/, n. the ancient Greek god of forests, pastures, flocks, and shepherds, represented with the head, chest, and arms of a man and the legs and sometimes the horns and ears of a goat. /pan/, n. an international distress signal used by shore… …   Universalium