rozłożyć


rozłożyć
dk VIb, \rozłożyćżę, \rozłożyćżysz, \rozłożyćłóż, \rozłożyćżył, \rozłożyćżony - rozkładać ndk I, \rozłożyćam, \rozłożyćasz, \rozłożyćają, \rozłożyćaj, \rozłożyćał, \rozłożyćany
1. «rozprostować, rozpostrzeć coś złożonego; położyć na czymś rozpościerając; rozwinąć, rozciągnąć»

Rozłożyć obrus, prześcieradło, serwetę.

Rozłożyć łóżko, parasol, wersalkę.

Rozłożyć gazetę, książkę.

Rozłożyć koc na trawie.

∆ Rozkładane łóżko, kozetka itp. «łóżko, kozetka itp. dające się składać po użyciu»
∆ Rozłożyć namioty, obóz, obozowisko «ustawić namioty, uformować obóz, obozowisko»
∆ Rozłożyć ognisko, ogień «ułożyć materiał opałowy i zapalić; rozpalić ognisko, ogień»
∆ Rozłożyć ramiona, ręce «wyciągnąć ramiona w bok, wyrzucić na boki, co zwykle ma oznaczać bezradność»
2. «w odniesieniu do wielu przedmiotów (rzadziej osób): położyć, ułożyć jeden obok drugiego lub w wielu miejscach; ułożyć, rozmieścić, rozlokować»

Rozłożyć książki na półkach.

Rozłożyć sprawunki na stole.

Rozłożyć żołnierzy na kwaterach.

∆ Rozkładać karty; rozkładać pasjansa (pasjans) «układać karty według prawideł danej gry, danego pasjansa»
3. «podzielić na odcinki, na partie, na etapy następujące po sobie kolejno, kolejno wykonywane; rozplanować»

Rozłożyć pracę na cały rok.

Umiejętnie rozłożyć zadania między wszystkich uczestników konkursu.

Rozłożyć koszty, podatek, kontrybucję itp. między wiele osób, na wiele osób.

∆ Rozłożyć na raty «umożliwić zapłacenie jakiejś (zwykle dużej) sumy ratami zamiast w całości; umożliwić wykonanie czegoś częściami»
4. «rozebrać, podzielić coś na części; rozmontować»

Rozłożyć stary zegar.

Rozłożył maszynę i nie umiał złożyć.

5. zwykle dk «walcząc przewrócić kogoś na ziemię; niekiedy: zabić»

Rozłożyć po kolei wszystkich przeciwników.

6. «rozdzielić na części składowe, wyodrębnić z całości elementy składowe, np. metodą chemiczną; dokonać analizy chemicznej lub innej»

Rozłożyć związek na pierwiastki.

Rozłożyć wyraz na części słowotwórcze.

mat. Rozłożyć liczbę na czynniki pierwsze «przedstawić tę liczbę w postaci iloczynu liczb pierwszych»
7. pot. «zniszczyć, wykończyć kogoś materialnie lub moralnie»

Za dobrze mu się powodziło i sąsiedzi chcieli go rozłożyć.

przen. pot. «spowodować fiasko czegoś; położyć»

Rozłożyć robotę.

Aktor rozłożył rolę.

8. «spowodować rozkład, zepsucie się, zgnicie czegoś»

Słońce i upał rozłożyły do reszty gnijące odpadki.

przen. «podziałać niszcząco, demoralizująco, destruktywnie»

Pijaństwo rozkłada harmonijne życie rodzinne.

rozłożyć się - rozkładać się
1. «przybrać pozycję leżącą; położyć się, ułożyć się, rozciągnąć się; rzadko pot.: przewrócić się jak długi»

Rozłożył się na łóżku.

Rozłożyć się wygodnie, na wznak.

Rozłożyć się na murawie.

Rozłożył się jak długi na ślizgawce.

2. «zwykle w odniesieniu do grupy osób: zająć miejsce, teren, pomieszczenie, kwaterę; umieścić się, rozlokować się»

Harcerze rozłożyli się nad rzeką.

∆ Rozkładać się biwakiem, obozem, taborem itp. «formować biwak, obóz, tabor itp.; biwakować, obozować»
∆ Rozłożyć się z towarem, pakunkami, rzeczami itp. «umieścić, ułożyć gdzieś swój towar, pakunki, rzeczy itp.»
3. «rozpostrzeć się szeroko, ułożyć się»

Palce pianisty rozkładały się na klawiaturze.

4. «ulec podziałowi na części składowe, np. metodą chemiczną; rozdzielić się»

Cukier rozłożył się na dwutlenek węgla i wodę.

5. biol. «o różnego rodzaju substancjach organicznych, ciałach stałych lub ciekłych: ulec rozkładowi, zgnić, popsuć się wskutek działania bakterii»

Rozkładające się odpadki.

6. środ. «doznać niepowodzenia»

Rozłożyć się na egzaminie.


Słownik języka polskiego . 2013.

  • rozłożyć — 1. Rozłożyć coś na czynniki pierwsze «analizować coś w sposób przesadnie drobiazgowy»: Cały szwadron przyjaciółeczek czeka na nią w kawiarni, gdzie chętnie rozłożą na czynniki pierwsze całe jej życie emocjonalne. Cosm 9/1999. 2. Rozłożyć ręce,… …   Słownik frazeologiczny

  • rozłożyć (się) — {{/stl 13}}{{stl 7}}ZOB. rozkładać (się) {{/stl 7}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • rozkładać się – rozłożyć się — {{/stl 13}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} przybierać pozycję leżącą; kłaść się : {{/stl 7}}{{stl 10}}Zmęczony rozłożył się na tapczanie. Potknął się i rozłożył jak długi. Dziewczyny rozłożyły się na kocu leżącym na trawie …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • rozkładać — → rozłożyć …   Słownik języka polskiego

  • rozkładać — {{/stl 13}}{{stl 8}}cz. ndk VIIIa, rozkładaćam, rozkładaća, rozkładaćają, rozkładaćany {{/stl 8}}– rozłożyć {{/stl 13}}{{stl 8}}dk VIIa, rozkładaćżę, rozkładaćży, rozkładaćzłóż, rozkładaćżony {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • rozkładać — 1. Rozłożyć coś na czynniki pierwsze «analizować coś w sposób przesadnie drobiazgowy»: Cały szwadron przyjaciółeczek czeka na nią w kawiarni, gdzie chętnie rozłożą na czynniki pierwsze całe jej życie emocjonalne. Cosm 9/1999. 2. Rozłożyć ręce,… …   Słownik frazeologiczny

  • rozciągnąć — dk Va, rozciągnąćnę, rozciągnąćniesz, rozciągnąćnij, rozciągnąćnął, rozciągnąćnęła, rozciągnąćnęli, rozciągnąćnięty, rozciągnąćnąwszy rozciągać ndk I, rozciągnąćam, rozciągnąćasz, rozciągnąćają, rozciągnąćaj, rozciągnąćał, rozciągnąćany 1.… …   Słownik języka polskiego

  • czynnik — Czynniki oficjalne, państwowe, polityczne, rządowe itp. «grupa ludzi pełniących określone funkcje w państwie, rządzie itp.»: (...) czynniki rządowe państw zaborczych nie były zainteresowane podnoszeniem stanu sanitarnego i zdrowotności… …   Słownik frazeologiczny

  • pierwszy — 1. Ktoś, coś pierwszej klasy, pierwszej wody, pierwsza klasa «o kimś lub o czymś doskonałym, pierwszorzędnym, świetnym, bardzo dobrym pod każdym względem»: Teraz siedziałem w pustym pokoju przy metalowym biurku na obrotowym fotelu na kółkach –… …   Słownik frazeologiczny

  • ramię — 1. Czekać na kogoś z otwartymi ramionami «czekać na kogoś z niecierpliwością, pragnąć czyjegoś przybycia»: Ojciec, już dobrze podpity i rozparty w krześle, czekał na niego z otwartymi ramionami. Wyślinił, wycałował, pomazał łzami. J. Komolka,… …   Słownik frazeologiczny