rozpuścić


rozpuścić
dk VIa, \rozpuścićpuszczę, \rozpuścićcisz, \rozpuścićpuść, \rozpuścićcił, \rozpuścićpuszczony - rozpuszczać ndk I, \rozpuścićam, \rozpuścićasz, \rozpuścićają, \rozpuścićaj, \rozpuścićał, \rozpuścićany
1. «sporządzić roztwór (jednolitą fizycznie mieszaninę) dwóch lub więcej substancji; potocznie: rozprowadzić ciało stałe w cieczy»

Rozpuścić cukier w herbacie.

Rozpuścić w wodzie proszek do prania.

Rozpuszczać lakier acetonem.

2. «wywołać tajanie, topnienie czegoś; roztopić»

Słońce rozpuściło śnieg i lód.

3. «rozwiązać jakiś zespół, grupę, oddział itp.; zwolnić z obowiązków, pozwolić odejść»

Rozpuścić uczniów do domów.

Kapitan rozpuścił załogę po przybiciu do portu.

◊ Rozpuścić kogoś «zdemoralizować kogoś zbyt wielkim pobłażaniem, zbytnią swobodą, spowodować jego nieliczenie się z otoczeniem i warunkami»
4. «rozłożyć coś szeroko; rozciągnąć, rozpostrzeć»

Ptaki rozpuściły skrzydła.

∆ Rozpuścić warkocz, włosy «rozpleść warkocz, puścić długie włosy swobodnie»
∆ Rozpuścić szew, zakładkę «rozpruć, nadpruć szew, zakładkę, aby rozluźnić ubranie»
posp. Rozpuścić gębę, pysk, język «zwymyślać kogoś, nie przebierając w słowach; powiedzieć coś krzycząc, wrzeszcząc, powiedzieć zbyt wiele»
◊ Rozpuścić majątek, pieniądze «roztrwonić, stracić majątek, znaczną sumę pieniędzy»
5. pot. «rozesłać (ludzi lub zwierzęta) w różne strony w jakimś celu, skierować dokądś»

Rozpuścić gołębie pocztowe z listami.

Rozpuścić stado po całym pastwisku.

◊ Rozpuścić nowiny, pogłoski, plotki, wieści «rozpowszechnić nowiny, pogłoski, plotki, wieści, zwłaszcza nieprawdziwe»
rozpuścić się - rozpuszczać się
1. «o ciałach stałych: ulec rozpuszczeniu, rozprowadzeniu w cieczy»

Farbka rozpuściła się w wodzie.

Cukier rozpuszcza się w herbacie.

2. «ulec roztopieniu»

Śnieg się rozpuścił.

3. zwykle dk «stać się samowolnym, niesubordynowanym»

Rozpuścił się jak dziadowski bicz.

Jedynak rozpuścił się wskutek zbyt łagodnego traktowania.

4. «rozluźnić się, rozpleść się, rozkręcić się»

Włosy jej się rozpuściły podczas kąpieli.


Słownik języka polskiego . 2013.

  • rozpuścić — {{/stl 13}}{{stl 8}}{kogoś} {{/stl 8}}jak dziadowski bicz {{/stl 13}}{{stl 7}} popsuć kogoś, rozpuścić z powodu braku wymagań, rygoru, wskutek nadmiernej swobody postępowania : {{/stl 7}}{{stl 10}}Dziecko rozpuszczone jak dziadowski bicz. {{/stl… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • rozpuścić — pot. Rozpuścić język, gębę, jęzor, posp. mordę, ozór, pysk a) «zwymyślać kogoś nie przebierając w słowach»: (...) czego pan mordę rozpuszczasz przy moim sekretarzu, co? T. Dołęga Mostowicz, Kariera. b) «rozgadać się niepotrzebnie, powiedzieć zbyt …   Słownik frazeologiczny

  • rozpuścić (się) — {{/stl 13}}{{stl 7}}ZOB. rozpuszczać (się) {{/stl 7}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • otworzyć [rozewrzeć, rozedrzeć, rozpuścić] gębę [i syn.] ( — otworzyć [rozewrzeć, rozedrzeć, rozpuścić] gębę [i syn.] ({{/stl 13}}{{stl 8}}{na kogoś}{{/stl 8}}) {{/stl 13}}{{stl 8}}pot. {{/stl 8}}{{stl 7}} zacząć krzyczeć na kogoś w sposób ordynarny, wulgarny, awanturować się z kimś, używając wyzwisk i… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • rozpuszczać się – rozpuścić się — {{/stl 13}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} o ciałach stałych: ulegać rozpuszczeniu, tworzyć jednolity roztwór : {{/stl 7}}{{stl 10}}Mieszaj, dopóki galaretka nie rozpuści się w wodzie. Złoto rozpuszcza się tylko w wodzie… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • rozpuszczać — → rozpuścić …   Słownik języka polskiego

  • rozpuszczać — {{/stl 13}}{{stl 8}}cz. ndk VIIIa, rozpuszczaćam, rozpuszczaća, rozpuszczaćają, rozpuszczaćany {{/stl 8}}– rozpuścić {{/stl 13}}{{stl 8}}dk VIIb, rozpuszczaćpuszczę, rozpuszczaćci, rozpuszczaćpuść, rozpuszczaćpuszczony {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • porozpuszczać — dk I, porozpuszczaćam, porozpuszczaćasz, porozpuszczaćaj, porozpuszczaćał, porozpuszczaćany 1. pot. «rozpuścić (kolejno) wiele osób, pozwolić wielu osobom rozejść się w różne strony» Porozpuszczać pracowników na urlopy. 2. pot. «rozpieścić,… …   Słownik języka polskiego

  • gęba — 1. pot. (Biec, iść, pójść, lecieć, polecieć itp.) z gębą, z jęzorem, z pyskiem a) «natychmiast powiadomić kogoś o czymś; donieść, naplotkować» b) «iść do kogoś z wymówkami, z awanturą, z krzykiem»: Na drugi dzień Kisiel złapał mnie na ulicy i z… …   Słownik frazeologiczny

  • jęzor — Biec, biegać, pędzić, gonić, latać, lecieć z wywieszonym jęzorem zob. język 1. (Biec, iść, pójść, lecieć, polecieć itp.) z jęzorem zob. gęba 1. Chlapnąć jęzorem zob. chlapnąć. Jęzor kogoś świerzbi, zaświerzbił zob. świerzbić 1. Latać z jęzorem… …   Słownik frazeologiczny