stopa


stopa
ż IV, CMs. \stopapie; lm D. stóp
1. «u człowieka i większości ssaków: najniższa część nogi, opierająca się na ziemi przy staniu i chodzeniu, przystosowana do dźwigania ciężaru ciała; także odcinek odnóży owadów»

Drobna, długa, krótka, kształtna, wąska, szeroka stopa.

Bose stopy.

Ślad stopy.

Zniekształcenie, zmiażdżenie stopy.

Ostrożnie stawiać stopy.

Pokaleczyć sobie stopy.

∆ Płaska stopa → płaskostopie
◊ Od stóp do głów, rzad. do głowy «od dołu do góry, całą postać; całkowicie»
◊ Poczuć grunt pod stopami «uświadomić sobie swoją mocną pozycję, poczuć się pewnie»
◊ Ziemia, miejsce nie tknięte stopą ludzką; stopa ludzka gdzieś nie postała «o miejscu, w którym nie było jeszcze człowieka, niedostępnym dla niego; miejsce, gdzie człowiek nie dotarł»
◊ Ziemia, grunt pali się komuś pod stopami «pobyt w danym miejscu (np. w mieście, kraju) staje się dla kogoś niebezpieczny, komuś grozi niebezpieczeństwo (zwłaszcza aresztowanie)»
książk. Leżeć, czołgać się u czyichś stóp «poddawać się czyjejś władzy, być czyimś niewolnikiem»
◊ Paść do czyichś stóp «oddać komuś hołd, podziękować za coś, poprosić o coś uniżenie w pozycji leżącej lub klęczącej»
◊ Składać coś u czyichś stóp, rzucać coś do czyichś stóp «dawać coś w ofierze, ofiarowywać»
przestarz. Kłaniać się do stóp, aż do (samych) stóp «kłaniać się uniżenie, pochylając się bardzo nisko»
przen. tylko w lm «dolna część czegoś wysokiego, masywnego; podnóże»

Miasto u stóp gór.

Brama u stóp warownego zamku.

2. «część pończochy lub skarpety, którą wkłada się na stopę»

Pocerować stopy.

3. lit. «jednostka miary wierszowej; w poezji antycznej: najmniejszy powtarzający się układ sylab długich i krótkich; w nowożytnej wersyfikacji sylabotonicznej: najmniejszy powtarzający się układ sylab akcentowanych i nie akcentowanych»
4. metrol. «jednostka długości używana w krajach anglosaskich równa 0,3048 m; dawniej używana była w Polsce i wynosiła od 0,2 do 0,45 m»
5. num. «zawartość szlachetnego kruszcu w monecie»

Stopa mennicza.

6. techn. «krótka wystająca część maszyny, służąca do jej przymocowania do podstawy; łapa»

Stopa korbowodu, szlifierki.

7. przestarz. «poziom, stan czegoś»
dziś żywe we fraz. i w terminach specjalnych
∆ Stopa życiowa «poziom życia, głównie w dziedzinie materialnej, mierzony wielkością przeznaczonej na spożycie części dochodu narodowego przypadającej na jednego mieszkańca»
∆ Stopa zysku «procentowy stosunek zysku do wartości środków trwałych i obrotowych zaangażowanych w przedsiębiorstwie»
praw. Odpowiadać z wolnej stopy «odpowiadać przed sądem, pozostając na wolności»
◊ Być, żyć z kimś na jakiejś, np. koleżeńskiej, przyjacielskiej, wojennej stopie «być z kimś w dobrych lub złych stosunkach»
◊ Prowadzić dom, żyć na wysokiej, niskiej stopie, rzad. na wysoką, niską stopę «prowadzić dom, żyć wystawnie lub biednie»

Słownik języka polskiego . 2013.

  • stopa — stòpa ž <G mn stȏpā> DEFINICIJA 1. meton. otisak tabana ili obuće (u pijesku i sl.); trag 2. a. pov. jedinica mjere za dužinu, različitih veličina b. jedinica mjere za dužinu, uglavnom u anglosaksonskim zemljama (30,48 cm) 3. knjiž.… …   Hrvatski jezični portal

  • stopa — {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. ż Ia, CMc. stopapie; lm D. stóp {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} u człowieka i większości ssaków: najniższa część kończyny dolnej składająca się ze stępu, śródstopia i palców, opierająca… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • stopă — stópă s. f., pl. stópe Trimis de siveco, 10.08.2004. Sursa: Dicţionar ortografic  STÓPĂ s.f. (mar.) Dispozitiv de siguranţă care blochează lanţurile folosite la bordul navelor. [cf. engl. stopper]. Trimis de LauraGellner, 28.09.2005. Sursa: DN …   Dicționar Român

  • Stopa — (Mehrzahl Stop), der polnische Fuß von 1818–49 = 1/6 Sażén oder 28,8 cm, vorher = 29,23 cm; vgl. Cal …   Meyers Großes Konversations-Lexikon

  • stopa — 1. Być z kimś na jakiejś stopie «być z kimś w jakichś stosunkach»: Antek plótł trzy po trzy, widać było, że jest z tymi pannami na przyjacielskiej stopie. J. Iwaszkiewicz, Sława. 2. Mieć kogoś, coś u swoich stóp a) «podporządkować sobie kogoś lub …   Słownik frazeologiczny

  • stopa — STOPÁ1, stopéz, vb. I. intranz. (Despre vehicule) A se opri. ♦ tranz. A opri din mers un vehicul. – Din fr. stopper. Trimis de LauraGellner, 25.07.2004. Sursa: DEX 98  STOPÁ2, stopéz, vb. I. tranz. A repara o ţesătură rărită sau ruptă, imitând… …   Dicționar Român

  • stopa — 1 stopà (rus. cтoпa, brus. cтaпa) sf. (2) NdŽ, BŽII478 popieriaus kiekio vienetas (1000 lapų): Penkios stòpos popieriaus DŽ1. | Palaisčiusi gėles ir sudėjusi taisyklinga stopa (krūva) išmėtytas ant pianino gaidas, ji pažiūrėjo į virdulį V.Mont …   Dictionary of the Lithuanian Language

  • stópa — e ž (ọ) nav. mn. navadno lesena priprava, v kateri se s tolčenjem odstranjuje trši ovoj žitnih zrn: stope gredo, topotajo; voda žene stope; prinesti proso v stope; luščiti, phati ajdo, ječmen v stopah / stope se dvigajo in spuščajo, enakomerno… …   Slovar slovenskega knjižnega jezika

  • stôpa — tudi stópa e ž (ó; ọ) 1. redko korak, stopinja: vsako stopo je moral preudariti 2. alp. razpoka, izboklina v steni, ki plezalcu omogoča, da se opre, stopi; stop1: v skalah je nastalo več majhnih stop; plezal je od stope do stope …   Slovar slovenskega knjižnega jezika

  • stopá — vb., ind. prez. 1 sg. stopéz, 3 sg. şi pl. stopeázã …   Romanian orthography