ucho


ucho
n II; lm MB. uszy, D. uszu (uszów), C. uszom, N. uszami (uszyma), Ms. uszach
1. «parzysty narząd słuchu i równowagi u kręgowców (u człowieka i ssaków składający się z ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego) znajdujący się po obu stronach głowy; małżowina uszna»

Uszy odstające, przylegające.

Duże, małe uszy.

Obwisłe uszy u psa.

Klipsy w uszach.

Ciągnąć za uszy.

Wytargać za ucho, za uszy.

Dostać, oberwać, zdzielić kogoś po uchu, przez ucho.

Mówić (komuś) do ucha, na ucho, w ucho.

Trzepnąć w ucho.

Ogłuchnąć na jedno ucho.

Odgarnąć włosy za uszy.

Przyłożyć, przytknąć dłoń do ucha.

Przyłożyć ucho do ściany.

Nałożyć kapelusz na uszy.

Komuś brzmi, dzwoni, dźwięczy, szumi w uszach.

∆ Zapalenie ucha «ostre lub przewlekłe schorzenie ucha, najczęściej środkowego, wywołane zakażeniem bakteryjnym lub występujące (głównie u dzieci) w czasie trwania choroby zakaźnej (np. odry)»
◊ Czujne, wyczulone, dobre, wprawne ucho «dobrze funkcjonujący narząd słuchu, bardzo dobry słuch»
◊ Muzykalne ucho «słuch rozróżniający dokładnie tony i ich wysokość»
◊ Niepowołane uszy «ktoś, kto nie powinien słyszeć tego, o czym się mówi»
◊ Uszy do góry «trzymaj się, nie poddawaj się zniechęceniu, bądź dobrej myśli»
◊ Być czyimś uchem i okiem «być czyimś informatorem, donosicielem»
◊ Coś (np. głos, śpiew, słowa itp.) dobiega, dochodzi, dociera, dolatuje do czyichś uszu «coś jest słyszane, coś daje się słyszeć»
◊ Coś (np. świst, przeciągły ton) drażni, przeszywa, razi, rozdziera ucho, uszy; coś świdruje, wierci w uszach «coś wywołuje nieprzyjemne wrażenie słuchowe»
◊ Coś (np. muzyka) głaszcze, pieści ucho, uszy «coś wywołuje przyjemne wrażenie słuchowe»
◊ Kłaść, tulić uszy po sobie a) «o zwierzęciu: zbliżać uszy do głowy (oznaka strachu)» b) «o człowieku: stawać się potulnym, pokornym»
◊ Strzyc uszami, uchem a) «o zwierzęciu: szybko poruszać postawionymi pionowo uszami» b) pot. «o ludziach: nasłuchiwać, podsłuchiwać»
◊ Nastawić uszy, nadstawić ucha albo uszu «zacząć pilnie nadsłuchiwać»
◊ Chwytać, łowić uchem «słuchać z uwagą, z natężeniem; starać się coś usłyszeć»
◊ Kłaść coś komuś do uszu, w uszy «przekonywać kogoś o czymś usilnie»
◊ Puszczać coś mimo uszu «nie słuchać czegoś; nie zważać na to, co ktoś mówi»
◊ Słyszeć na własne uszy «słyszeć samemu»
◊ Słuchać jednym uchem (a drugim wypuszczać) «słuchać nieuważnie»
◊ Coś jednym uchem wchodzi, wlatuje, a drugim wychodzi, wylatuje «łatwo się zapomina to, co się usłyszało»
◊ Nie wierzyć, nie chcieć wierzyć własnym uszom «być zdziwionym, zaskoczonym tym, co się usłyszało»
◊ Zamykać, zatykać uszy na coś «nie chcieć czegoś słuchać, słyszeć; nie reagować na to, co się słyszy, co dochodzi do świadomości»
◊ Zobaczyć swoje ucho prędzej, raczej niż…, aniżeli… «zwrot używany dla zaznaczenia, że coś jest niemożliwe, że się nie stanie»
◊ Zaangażować się w coś, tkwić w czymś po uszy «zaangażować się w coś bardzo, być czymś całkowicie zaabsorbowanym»
◊ Zadłużyć się, być w długach po uszy; zakochać się po uszy itp. «zadłużyć się bardzo, być w długach całkowicie; zakochać się bardzo itp.»
◊ Mieć uszy pełne czegoś (np. wrzasku, hałasu) «słyszeć coś (np. wrzask, hałas) w nadmiarze; mieć dość słuchania czegoś (np. głośnej muzyki)»
◊ Mieć czegoś, kogoś po uszy, po same uszy, powyżej uszu «mieć czegoś (nieprzyjemnego) dość, za dużo, mieć kogoś dość»
◊ Ciągnąć, wyciągać kogoś za uszy «wkładać wiele wysiłków w dopomaganie komuś, kto nie nadaje się do czegoś, nie umie czegoś»
◊ Czerwienić, rumienić się po uszy «czerwienić się na całej twarzy, bardzo się czerwienić»
◊ Jeść, zajadać, wcinać aż się (komuś) uszy trzęsą «jeść z apetytem, łapczywie»
◊ Śmiać się, roześmiać się, ziewać od ucha do ucha «śmiać się, roześmiać się, ziewać szeroko otwierając usta; śmiać się serdecznie»
◊ Spać na oba uszy «spać mocno»
◊ Coś obiło się komuś o uszy «ktoś coś słyszał, ale nic o tym bliżej nie wie»
◊ Uszy bolą, pękają, puchną od czegoś «nie można czegoś słuchać, przykro jest czegoś słuchać»
◊ Uszy więdną «o wrażeniu, które wywołuje słuchanie czegoś wulgarnego, nieprzyzwoitego»
pot. Coś wylewa się komuś uszami «komuś przykrzy się słuchanie czegoś, co słyszy zbyt często»
◊ Grać, wygrywać (posp. rżnąć) od ucha «grać, wygrywać raźno, żywo, z zapałem»
◊ Mieć usta (posp. gębę) od ucha do ucha a) «mieć bardzo szerokie usta» b) «być kłótliwym, mówić dużo, głośno»
◊ Natrzeć komuś uszu «skarcić kogoś, udzielić komuś nagany»
żart. Dostać, zobaczyć ucho od śledzia «nie dostać, nie zobaczyć czegoś wcale»
przestarz. Ośle uszy «zagięte rogi kartek książki lub zeszytu»
◊ Uczciwszy uszy «zwrot wtrącany dla złagodzenia jakiejś obrażającej lub nieco wulgarnej wypowiedzi; z przeproszeniem»
□ Słuchaj uchem, a nie brzuchem.
□ Ściany mają uszy «należy mówić cicho, bo ktoś może podsłuchać»
2. zwykle w lm «klapki przy czapce, opuszczane dla zasłonięcia uszu, kiedy jest zimno, mroźno»

Czapka z uszami.

Uszy u czapki.

3. lm M. ucha (uszy), D. uch, uszu a. uszów, C. uchom a. uszom, N. uchami a. uszami, Ms. uchach a. uszach
«uchwyt w kształcie koła, łuku, prostokąta lub pętli; zwykle uchwyt naczynia; otwór do nawlekania czegoś»

Ucho dzbana.

Ucho igły.

Dzban, kubek, garnek, rondel z uchem, z uchami.

techn. Ucho holownicze «urządzenie zaczepowe w postaci haka lub zamkniętego ogniwa, zamocowanego do przedniej poprzeczki ramy samochodu, umożliwiające holowanie uszkodzonego samochodu»
∆ Ucho liny «koniec liny zagięty i wpleciony w nią, zwykle wzmocniony i usztywniony kauszą»
□ Póty dzban wodę nosi, póki się ucho nie urwie.

Słownik języka polskiego . 2013.

  • ucho — I {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. n IIb, lm M. uszy, D. uszu {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 8}}biol. {{/stl 8}}{{stl 7}} narząd słuchu i równowagi u kręgowców : {{/stl 7}}{{stl 10}}Zapalenie ucha. Zatkać uszy. {{/stl… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • -ucho — ucho, cha suf. U. para formar despectivos a partir de adjetivos y nombres. Flacucho, periodicucho …   Diccionario de la lengua española

  • ucho — 1. Ciągnąć, wyciągnąć kogoś za uszy «pomagać, pomóc komuś w osiągnięciu czegoś, co jest, było dla niego bardzo trudne, przekracza, przekraczało jego możliwości»: Okazało się prędko, że i Zbyszek jest bystry, zdolny, a w zamian za lekcje… …   Słownik frazeologiczny

  • -ucho — ► sufijo Unido a sustantivos y adjetivos forma su despectivo: ■ casucha; perrucho. * * * ucho, a Sufijo *despectivo de uso muy corriente y aplicable acomodaticiamente a cualquier nombre o adjetivo: ‘medicucho, papelucho, delgaducho, blanducho,… …   Enciclopedia Universal

  • -ucho — {{#}}{{LM U42418}}{{〓}} {{[}} ucho{{]}}, {{[}} ucha{{]}} Sufijo con valor despectivo: • malucho, casucha.{{○}} …   Diccionario de uso del español actual con sinónimos y antónimos

  • Ucho (film) — Infobox Film name = Ucho image size = caption = director = Karel Kachyňa producer = Karel Vejrík writer = Karel Kachyňa narrator = starring = Jiřina Bohdalová Radoslav Brzobohatý music = Svatopluk Havelka cinematography = Josef Illík editing =… …   Wikipedia

  • głaszcze [pieści] ucho [uszy] — {{stl 8}}{coś} {{/stl 8}}głaszcze [pieści] ucho [uszy] {{/stl 13}}{{stl 7}} coś wywołuje przyjemne wrażenia słuchowe; jakaś miła melodia : {{/stl 7}}{{stl 10}}Ta muzyka pieści uszy. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • Polnische Grammatik — Dieser Artikel beschreibt die Grammatik der polnischen Sprache unter Einbeziehung einiger sprachgeschichtlicher Anmerkungen und dialektaler Besonderheiten. Das Polnische als westslawische Sprache hat in der Deklination wie die meisten anderen… …   Deutsch Wikipedia

  • Czech declension — describes the declension, or system of grammatically determined modifications, in nouns, adjectives, pronouns and numerals in the Czech language. There is a system of 7 cases (nominative, genitive, dative, accusative, vocative, locative and… …   Wikipedia

  • Slavische Sprachen — Die slawischen Sprachen (auch: slavisch) sind ein Zweig des Indogermanischen. Etwa 300 Millionen Menschen sprechen eine der rund 20 slawischen Sprachen als Muttersprache, 400 Mio. inklusive Zweitsprecher. Mit Abstand die sprecherreichste… …   Deutsch Wikipedia