chwytać


chwytać
ndk I, \chwytaćam, \chwytaćasz, \chwytaćają, \chwytaćaj, \chwytaćał, \chwytaćany - chwycić dk VIa, \chwytaćcę, \chwytaćcisz, chwyć, \chwytaćcił, \chwytaćcony
1. «brać, ujmować kogoś, coś szybko (np. rękami, pazurami, zębami, dziobem, narzędziem); łapać»

Chwytać czapkę a. za czapkę.

Chwycić kogoś za rękę, za kark, za kołnierz, w objęcia.

Chwytać za klamkę.

Chwytać ryby na wędkę, w sieci.

Chwytać konia na lasso.

Chwycić piłkę w locie.

Pies chwycił go za łydkę.

∆ Chwytać wiatr a) łow. «o psie gończym: wyczuwać węchem zwierzynę, wpadać na jej trop» b) żegl. «o żaglach, statkach żaglowych: wypełniać się wiatrem; nabierać wiatru w żagle»
◊ Chwytać powietrze, oddech «oddychać ustami, z trudem»
◊ Chwycić za broń «stanąć do walki, wystąpić zbrojnie»
◊ Chwytać coś (np. życie, przemiany, ruch) na gorąco «dostrzegać i przedstawiać coś bezpośrednio, w trakcie, gdy się coś dzieje»
◊ Chwytać kogoś za słowa, za słówka «dopatrywać się niewłaściwości, złych intencji w poszczególnych słowach, nie oceniając całości czyjejś wypowiedzi»
◊ Coś chwyta kogoś za gardło «coś rozrzewnia kogoś do łez, pobudza do płaczu»
◊ Coś chwyta kogoś za serce, za duszę «coś kogoś wzrusza, rozczula»
◊ Mróz chwyta «następuje spadek temperatury poniżej zera»
◊ Barwnik, farba itp. chwyta «barwnik, farba nasyca, przenika coś (np. tkaninę, włosy); coś się dobrze barwi, farbuje»
pot. Coś (np. pomysł, argument, idea, reklama) chwyciło «coś trafiło do przekonania, zyskało uznanie, spotkało się z pozytywną oceną; coś się przyjęło»
◊ Chwycić byka za rogi «przystąpić do sprawy energicznie, wprost, bez wstępów i wahań»
środ. Silnik, motor chwycił «silnik dał się uruchomić, silnik pracuje, działa»
przen. «ogarniać, opanowywać, przenikać kogoś»

Żal, gniew, sen, ból, kaszel kogoś chwyta.

Chwyciły ją dreszcze.

2. «postrzegać (słuchem, wzrokiem, rzadziej innym zmysłem); obejmować umysłem, pojmować, rozumieć»

Chwytać spojrzenia kolegów.

Chwycić rytm tańca.

Chwytać uchem szmery.

Chwytać coś w lot.

Szybko chwycić sens rozmowy.

chwytać się - chwycić się
1. strona zwrotna czas. chwytać - chwycić w zn. 1

Chwytać się za głowę, za kieszeń.

Chwycić się za boki, pod boki ze śmiechu.

◊ Chwytać się na czymś (np. na myślach, pragnieniach) «spostrzegać, odkrywać coś w sobie, uświadamiać sobie coś»
2. «chwytać wzajemnie jeden drugiego»

Przeciwnicy chwycili się za bary.

3. «brać, ujmować coś szybko w ręce dla przytrzymania się, utrzymania równowagi itp.»

Chwytać się płotu, gałęzi.

Chory wstając chwytał się sprzętów.

◊ Chwytać się roboty, nadziei, różnych środków, sposobów, podstępu itp. «zaczynać usilnie coś robić, organizować, przeżywać itp.»
□ Tonący brzytwy się chwyta.
4. rzad. «dawać się złapać; być chwytanym»

Zające łatwo chwytały się w sidła.

◊ Chwycić się na lep (czyjś a. czegoś) «dać się komuś podejść; dać się czymś oszukać»

Słownik języka polskiego . 2013.

  • chwytać — {{/stl 13}}{{stl 8}}cz. ndk VIIIa, chwytaćam, chwytaća, chwytaćają, chwytaćany {{/stl 8}}– chwycić {{/stl 13}}{{stl 8}}dk VIIb, chwytaćcę, chwytaćci, chwyć, chwytaćcony {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} brać,… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • chwytać — 1. Chwytać coś na gorąco «dostrzegać i przedstawiać coś bezpośrednio, w trakcie, gdy się dzieje»: Co w nim uderza, to pewna przesada (...) tak typowa dla każdego młodego pisarza, który usiłuje chwytać rzeczy na gorąco. G. Herling Grudziński, Inny …   Słownik frazeologiczny

  • chwytać — Rozumieć; pojmować Eng. To understand; to comprehend 2) Zyskiwać aprobatę i uznanie; trafiać do przekonania; udawać się Eng. To win approval or recognition; to prove successful, appealing or valid 3) (O pierwszej opaleniјnie).Wystąpić lub… …   Słownik Polskiego slangu

  • chwytać się – chwycić się — {{/stl 13}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} chwytać samego siebie : {{/stl 7}}{{stl 10}}Chwycić się za bolącą rękę, nogę. Chwytać się za głowę ze zdumienia. {{/stl 10}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}2. {{/stl 12}}{{stl 7}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • chwytać – chwycić [ujmować – ująć] — {{/stl 13}}{{stl 8}}{kogoś} {{/stl 8}}za serce {{/stl 13}}{{stl 7}} wywoływać czyjeś wzruszenie; ujmować, rozrzewniać kogoś : {{/stl 7}}{{stl 10}}Jego przeprosiny i stropiona mina ujęły ją za serce. Wiedziała, jak chwycić go za serce, ale nie… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • chwytać – chwycić za broń — {{/stl 13}}{{stl 7}} podniośle: rozpoczynać walkę zbrojną przeciw agresorowi : {{/stl 7}}{{stl 10}}1 sierpnia 1944 cała Warszawa chwyciła za broń. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • chwytać się [imać się] różnych środków [podstępu i in.] — {{/stl 13}}{{stl 7}} podejmować jakieś działania, aby osiągnąć zamierzony cel : {{/stl 7}}{{stl 10}}Chwytał się różnych środków, aby skłonić ją ku sobie. Chwycił się podstępu, żeby zagarnąć pole sąsiada. Imał się wszelkich sposobów dla zdobycia… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • chwytać się — Chwycić się na lep (czegoś) zob. lep 2. Chwytać się sposobu zob. sposób 1. Chwytać się z kimś za bary, za czuby, za łby zob. wziąć się 1 …   Słownik frazeologiczny

  • chwytać w lot — Rozumieć; pojmować Eng. To understand; to comprehend …   Słownik Polskiego slangu

  • brać się – wziąć się [chwytać się – chwycić się] — {{/stl 13}}{{stl 8}}{z kimś, z czymś} {{/stl 8}}za bary {{/stl 13}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} wdawać się w bójkę, szarpaninę : {{/stl 7}}{{stl 10}}Sprzeczali się gwałtownie, aż wzięli się za bary. Po pijanemu chwycili …   Langenscheidt Polski wyjaśnień